Canh bon là một nét đặc sắc trong ẩm thực núi rừng của người Thái ở Tây Bắc. Ảnh: Hải An

Trong căn bếp nhỏ của gia đình ở xã Thuận Châu, tỉnh Sơn La, anh Vi Văn Định đặt nồi da trâu lên bếp từ sớm. Bên cạnh là bó bon non vừa được làm sạch cùng cà đắng, mắc khén, ớt và các loại rau thơm.

Canh bon là món ăn quen thuộc trong đời sống của một bộ phận đồng bào Thái ở Tây Bắc.

Nguyên liệu không đắt tiền, phần lớn được lấy từ vườn nhà hoặc quanh bản, nhưng quá trình chế biến lại đòi hỏi nhiều thời gian và kinh nghiệm.

Theo anh Định, khó nhất là chọn và sơ chế cây bon. Không phải cây nào mọc ở nơi ẩm ướt cũng có thể mang về nấu.

Bon dùng làm canh thường là cây còn non, cuống mềm, ít xơ. Nếu chọn bon già hoặc làm chưa sạch nhựa, món ăn có thể gây ngứa miệng, làm mất đi vị ngon vốn có.

Bon sau khi mang về được tước bỏ lớp vỏ bên ngoài, rửa nhiều lần rồi ngâm trong nước muối loãng. Người làm phải nhẹ tay để cuống bon không bị nát, đồng thời loại bỏ hết đất cát và phần nhựa còn bám lại. Sau khi sơ chế, bon tiếp tục được ninh kỹ cho đến khi mềm nhuyễn.

Trong lúc chuẩn bị bon, anh Định xử lý miếng da trâu gác bếp. Da trâu được hơ trên lửa cho lớp ngoài phồng lên, sau đó cạo sạch phần cháy, ngâm nước rồi thái thành những miếng vừa ăn.

Do da trâu khô và cứng, người nấu phải ninh nhiều giờ để da mềm nhưng vẫn giữ được độ dai giòn.

Khi da trâu đã mềm, bon được cho vào nồi và tiếp tục nấu trên lửa nhỏ. Cà đắng cùng ớt, mắc khén và rau thơm được thêm vào sau, tạo nên mùi vị đặc trưng.

Mỗi gia đình có thể điều chỉnh nguyên liệu khác nhau, song nguyên tắc quan trọng vẫn là bon phải được làm sạch và nấu thật chín.

Nồi canh hoàn thành có độ sánh tự nhiên. Bon mềm bùi hòa vào nước dùng, da trâu dai giòn, cà đắng để lại dư vị nhẹ nơi đầu lưỡi, còn mắc khén mang đến hương thơm cay nồng của núi rừng.

Với gia đình anh Định, nấu canh bon không chỉ là chuẩn bị một món ăn. Trong thời gian nồi canh sôi chậm bên bếp, người trong nhà cùng nhau nhặt rau, giã gia vị và trò chuyện.

Những kinh nghiệm như chọn bon non, làm sạch nhựa hay căn thời điểm cho cà đắng được truyền lại qua từng lần vào bếp.

Ngày nay, canh bon đã xuất hiện tại một số nhà hàng và điểm du lịch cộng đồng ở Tây Bắc. Tuy nhiên, món ăn vẫn giữ được nét gần gũi nhất khi hiện diện trong mâm cơm gia đình.

Từ thứ cây mọc ven khe, nếu không biết sơ chế có thể gây ngứa, người dân vùng cao đã tạo nên món canh mang hương vị riêng.

Với anh Vi Văn Định, sự hấp dẫn của canh bon không nằm ở nguyên liệu cầu kỳ mà ở kinh nghiệm, sự kiên nhẫn và hơi ấm quây quần bên bếp lửa.