Rộn ràng mùa mơ Tòng Xét

Cây mơ đã gắn bó với nhiều gia đình ở Tòng Xét (phường Chiềng An, Sơn La) hàng chục năm, mỗi mùa thu hoạch đều mang về nguồn thu ổn định cho bà con. Những khu vườn lâu năm ấy đang được địa phương định hướng khai thác để phát triển trải nghiệm theo mùa, mở thêm hướng làm du lịch.

Hội thi hái mơ lần đầu tiên tổ chức tại bản Tòng Xét được nhiều người thích thú tham gia. Ảnh: Nguyễn Nga.

Gia đình ông Quàng Văn Sinh có hơn 1 ha mơ, trồng hơn 20 năm, đạt tiêu chuẩn VietGAP. Mỗi năm, vườn cho thu hoạch khoảng 15-18 tấn quả, giá bán dao động từ 8.000-10.000 đồng/kg, có thời điểm đạt 18.000 đồng/kg. Dưới tán mơ là những hàng cà phê trồng xen, góp thêm nguồn thu cho gia đình.

Tháng 3/2026, khu vườn của ông Sinh được chọn làm nơi tổ chức Hội thi hái mơ đầu tiên của địa phương. Trong tiếng cổ vũ sôi nổi, 6 đội với 24 thành viên tranh tài hái quả bằng tay trong 20 phút và thi nấu, chế biến sản phẩm từ mơ. Dưới những tán mơ sai trĩu quả, các chàng trai, cô gái Thái trong trang phục truyền thống thoăn thoắt leo cây, hái mơ trong tiếng reo hò rộn rã.

Dọc lối vào vườn, bà con nắm tay nhau trong vòng xòe đón khách, hòa cùng tiếng trống chiêng rộn ràng và tiếng cười vui, tạo nên bức tranh văn hóa đầy sinh động. Cạnh đó, các gian hàng bày quả tươi, rượu mơ, siro, nước cốt và mứt, giới thiệu sản vật của bản trước vụ thu hoạch chính.

Văn hóa dân tộc Thái góp thêm sức hấp dẫn cho trải nghiệm mùa mơ Tòng Xét. Ảnh: Nguyễn Nga.

Công việc quen thuộc của người trồng mơ trở thành dịp giao lưu, trải nghiệm. Du khách có dịp tìm hiểu mùa vụ, cách thu hoạch, chế biến quả; bà con được giới thiệu nông sản và văn hóa bản làng ngay trong khu vườn của mình.

Trước sắp xếp, bản Tòng Xét có hơn 100 hộ dân, với 40 ha mơ, là vùng trồng mơ lớn nhất phường Chiềng An.

Thực hiện chủ trương sắp xếp bản, tổ dân phố, vùng mơ Tòng Xét nay thuộc bản Pảng, phường Chiềng An.

Sau hội thi, UBND phường Chiềng An, Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La phối hợp với đoàn Famtrip gồm các doanh nghiệp lữ hành, chủ homestay đến từ Mộc Châu và các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Phú Thọ, Lai Châu tổ chức chương trình khảo sát, trải nghiệm tại Chiềng An.

Với chủ đề “Chiềng An - Âm vang Arabica và tinh hoa trà mộc”, đoàn đến làng mơ cổ Tòng Xét, trải nghiệm hái quả, ngâm siro ngay tại vườn. Hành trình còn kết nối với hoạt động tham quan, thưởng thức cà phê Arabica tại HTX Nông nghiệp Chiềng Xét, Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La và tìm hiểu tiềm năng du lịch văn hóa Thái tại bản Hụm.

Chuyến khảo sát giúp các đơn vị lữ hành trực tiếp tìm hiểu vùng trồng, đánh giá dịch vụ và đề xuất xây dựng, kết nối tour, tuyến. Với Tòng Xét, đây là cơ hội giới thiệu vùng mơ, tìm hướng đưa trải nghiệm mùa vụ vào hành trình kết hợp với những điểm đến khác trên địa bàn.

Đoàn Famtrip tham quan, trải nghiệm tại làng mơ cổ Tòng Xét. Ảnh: Nguyễn Nga.

Thêm giá trị cho vùng mơ cổ

Theo Đề án phát triển du lịch phường Chiềng An theo hướng xanh, bền vững giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035, khu du lịch cộng đồng xanh gắn với trải nghiệm vườn mơ cổ tại Tòng Xét được định hướng phát triển với quy mô 20 ha. Đây là một trong 7 điểm dự kiến được ưu tiên hỗ trợ, chỉnh trang và tổ chức vận hành thí điểm trong giai đoạn 2026-2028.

Hướng khai thác tập trung vào trải nghiệm theo mùa, kết hợp giới thiệu sản phẩm từ mơ và nông sản bản địa. Việc tổ chức đón khách sẽ gắn với giữ gìn cảnh quan vườn cây, kiểm soát hoạt động xây dựng, thu gom rác thải, bảo đảm vệ sinh môi trường. Đồng thời, bố trí các biển giới thiệu về vùng mơ và tổ chức không gian check-in thân thiện với môi trường.

Hội thi hái mơ mang đến niềm vui gặp gỡ cho bà con giữa những tán mơ lâu năm ở Tòng Xét, đồng thời là dịp giới thiệu nông sản và văn hóa bản làng tới du khách. Ảnh: Nguyễn Nga.

Theo ông Nghiêm Văn Tuấn, Chủ tịch UBND phường Chiềng An, giai đoạn tới, phường định hướng phát triển du lịch xanh gắn với cảnh quan, văn hóa cộng đồng và sản xuất nông nghiệp. Các điểm ưu tiên được triển khai từng bước, phù hợp điều kiện hạ tầng, nguồn lực và khả năng tham gia của người dân, bảo đảm có trọng tâm, không dàn trải, lấy tiêu chí xanh, bền vững làm điều kiện xuyên suốt.

Với Tòng Xét, trải nghiệm mùa mơ có thể kết hợp với thưởng thức ẩm thực dân tộc, tìm hiểu phong tục và sinh hoạt bản làng. Sau buổi hái quả, du khách có dịp tìm hiểu sản vật và nếp sống của bà con, góp phần làm phong phú trải nghiệm, tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.

Cùng với cảnh quan và nông sản, đề án xác định nếp sống thân thiện, hiếu khách của người dân là nét riêng cần được phát huy. Bà con được khuyến khích tham gia hướng dẫn, giới thiệu sản phẩm và tổ chức dịch vụ, kể với du khách về vùng đất mình đã sống và gắn bó.

Các sản phẩm chế biến từ mơ được giới thiệu tới đông đảo nhân dân, du khách. Ảnh: Nguyễn Nga.

Người trồng mơ hiểu cây, biết mùa vụ và cách chế biến quả. Để tham gia làm du lịch, các hộ cần được bồi dưỡng thêm kỹ năng đón tiếp, giao tiếp, giới thiệu sản phẩm và hướng dẫn trải nghiệm. Các chương trình tập huấn sẽ bám sát nhu cầu thực tế, ưu tiên lao động địa phương, nhất là thanh niên, phụ nữ và người am hiểu văn hóa bản địa, từng bước hình thành đội ngũ nòng cốt tại từng điểm đến.

Bên cạnh đó, nghệ nhân, người cao tuổi được khuyến khích truyền dạy, giới thiệu ẩm thực, nghề thủ công và tri thức dân gian.

Phường cũng định hướng hình thành các tổ nhóm cộng đồng, tổ hợp tác, nhóm hộ liên kết để cùng tổ chức dịch vụ, giới thiệu sản phẩm, giữ gìn môi trường và bảo tồn văn hóa. Tùy điều kiện, mỗi gia đình có thể đảm nhận phần việc phù hợp, tham gia từ khâu xây dựng trải nghiệm đến phục vụ khách và góp ý hoàn thiện cách làm.

Quả mơ gắn với sinh kế của người dân Tòng Xét, mở thêm tiềm năng phát triển du lịch trải nghiệm theo mùa. Ảnh: Nguyễn Nga.

Qua bao mùa thu hoạch, những vườn mơ đã mang lại nguồn thu cho nhiều gia đình Tòng Xét. Nay, bà con có thêm cơ hội đón khách về hái quả, thưởng thức sản vật và tìm hiểu cuộc sống bản làng, để mỗi mùa mơ không chỉ là mùa bán quả, mà còn có thêm niềm vui đón khách, mở thêm sinh kế từ những gì bà con đã vun trồng, gìn giữ.

Nguyễn Nga