Trong văn hóa của người Thái, múa Xòe không chỉ là một điệu nhảy mà còn là "linh hồn", là sợi dây gắn kết cộng đồng và biểu tượng của tinh thái đoàn kết.
1. Ý nghĩa và Tầm quan trọng
Múa Xòe (hay "Xe") đại diện cho vẻ đẹp tâm hồn và sự sáng tạo của người Thái vùng Tây Bắc. Người Thái có câu: "Không xòe không tốt lúa, không xòe không thành đôi" hay "Không xòe không vui, không xòe cây lúa không trổ bông, không xòe trai gái không thành đôi". Điều này khẳng định Xòe là một phần tất yếu của cuộc sống, gắn liền với các lễ hội như Lễ hội Hoa Ban, lễ Hết Cháng hay các dịp mừng nhà mới.
2. Các điệu Xòe cổ tiêu biểu
Nghệ thuật Xòe có hàng chục điệu khác nhau, nhưng 6 điệu Xòe cổ được coi là nền tảng:
- Khắm khen (Nắm tay nhau): Biểu tượng của sự đoàn kết, vòng xòe mở rộng gắn kết mọi người.
- Cung chèo (Mời rượu): Thể hiện lòng hiếu khách và sự chân thành.
- Đổn hôn (Bước tiến lùi): Nhắc nhở con người luôn hướng về phía trước dù có khó khăn.
- Nhôm khăn (Tung khăn): Sự vui mừng, ca ngợi cuộc sống mới.
- Phá xí (Xòe bổ bốn): Thể hiện tình đoàn kết của cộng đồng bốn phương.
- Khắm khăn mơi lẩu (Nâng khăn mời rượu): Thể hiện sự tinh tế, lịch sự trong giao tiếp.
3. Nhạc cụ và Trang phục
- Nhạc cụ: Tiếng trống, tiếng chiêng, khèn bè và đàn tính tẩu là linh hồn dẫn dắt nhịp bước. Tiếng nhạc lúc trầm lúc bổng thúc giục mọi người cùng hòa vào vòng xòe.
- Trang phục: Phụ nữ Thái trong bộ áo Cóm, váy đen, hàng khuy bướm và chiếc khăn Piêu rực rỡ tạo nên vẻ đẹp uyển chuyển, thanh thoát khi múa.
4. Di sản văn hóa nhân loại
Năm 2021, Nghệ thuật Xòe Thái đã chính thức được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự ghi nhận quốc tế đối với giá trị nhân văn và sức sống mãnh liệt của điệu múa này qua hàng thế kỷ.
Múa Xòe hôm nay không chỉ dành riêng cho người Thái mà đã trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, mời gọi du khách đến với Tây Bắc để cùng nắm tay nhau trong vòng xòe gắn kết.