Từ những triền đồi cà phê đến nguồn thu chủ lực

Với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp, xã Mường Chanh phát triển cây cà phê Arabica, chủ yếu là giống Catimor, trên những triền đồi và trong vườn nhà. Đến nay, toàn xã có hơn 2.830ha cà phê, sản lượng hằng năm gần 40.000 tấn.

Giai đoạn 2021-2025, địa phương vận động người dân trồng mới, tái canh, cải tạo hơn 500ha cà phê bằng phương pháp ghép cành; đồng thời tổ chức tập huấn kỹ thuật thâm canh, khuyến khích sử dụng phân hữu cơ để nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất.

Trở lại Mường Chanh vào mùa thu hoạch, những triền đồi xanh ngút mắt điểm xuyết sắc đỏ của những chùm cà phê chín. Tại bản Hỏm Lợi, nơi những cây cà phê đầu tiên được đưa về trồng hơn 30 năm trước, loại cây này đã trở thành nguồn thu quan trọng của nhiều hộ dân.

Những triền đồi cà phê Arabica ở xã Mường Chanh, tỉnh Sơn La vào mùa thu hoạch. Ảnh: A Sơn.

Anh Lường Văn Nguyên, Bí thư chi bộ kiêm Trưởng bản Hỏm Lợi, cho biết, trước đây, người dân chủ yếu chăm sóc cà phê theo kinh nghiệm, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Những đợt sương muối từng gây thiệt hại nặng, khiến năng suất thấp, thu nhập bấp bênh. Từ giai đoạn 2011-2012, bà con bắt đầu chú trọng áp dụng kỹ thuật chăm sóc, cải tạo vườn cây, từng bước nâng cao hiệu quả canh tác.

Hiện, bản có 41ha cà phê, năng suất bình quân đạt 12-15 tấn quả tươi/ha. Những năm gần đây, giá cà phê thuận lợi, mỗi hecta có thể mang lại lợi nhuận khoảng 150 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Nhờ phát triển sản xuất, đời sống người dân từng bước được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo của bản giảm còn 0,6%.

Không chỉ ở Hỏm Lợi, cây cà phê còn mang lại nguồn thu đáng kể cho nhiều gia đình tại bản Mảy. Gia đình ông Lường Văn Chiếu hiện có 1,2ha cà phê canh tác theo hướng hữu cơ. Mỗi vụ, vườn cây cho thu hoạch khoảng 25-30 tấn quả tươi, đem lại thu nhập từ 400-500 triệu đồng.

Người dân bản Hỏm Lợi thu hoạch cà phê trên những vườn cây đã gắn bó với đồng bào hơn 30 năm, góp phần phát triển kinh tế gia đình. Ảnh: A Sơn.

Anh Lò Văn Sơn, Trưởng bản Mảy, cho biết bản có 243 hộ trồng cà phê trên tổng diện tích 360ha. Cùng với duy trì diện tích hiện có, nhiều hộ đang chuyển sang sản xuất theo hướng hữu cơ, chú trọng quy trình chăm sóc và thu hái đúng kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng hạt cà phê.

Từ những thay đổi trong từng vườn cây, hướng sản xuất cà phê chất lượng cao đang dần được mở rộng trên địa bàn xã. Theo ông Nguyễn Biên Cương, Chủ tịch UBND xã Mường Chanh, địa phương có độ cao trung bình trên 1.000m, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm khoảng 10 độ C, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển cà phê Arabica chất lượng cao.

Một trong những kết quả đáng chú ý là sản phẩm cà phê của HTX AraTay Coffee đạt OCOP 4 sao và giành giải Nhì tại Cuộc thi Quà tặng du lịch Sơn La năm 2026. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục khuyến khích người dân nâng cao chất lượng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng.

“Xã định hướng hỗ trợ hợp tác xã mở rộng vùng nguyên liệu, hướng dẫn người dân nâng cao chất lượng sản xuất, từng bước phát triển cà phê đặc sản, gia tăng giá trị sản phẩm”, ông Cương cho biết.

Liên kết sản xuất, hướng tới thị trường bền vững

Trong định hướng nâng tầm giá trị cà phê Mường Chanh, HTX AraTay Coffee là một trong những đơn vị tham gia liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Chị Cầm Thị Mòn, Giám đốc HTX AraTay Coffee, cho biết hợp tác xã hiện có 14 thành viên, liên kết với hơn 100 hộ dân cung cấp nguyên liệu. Vùng sản xuất của HTX có 200ha cà phê, cùng hơn 300ha vùng nguyên liệu vệ tinh của các hộ dân trong xã.

Từ nguồn nguyên liệu tại địa phương, HTX phát triển nhiều dòng sản phẩm như cà phê nhân xanh Natural, cà phê nhân xanh Honey, cà phê bột và cà phê hạt Natural.

Năm 2025, đơn vị tiêu thụ hơn 90 tấn quả cà phê tươi, gần 8 tấn cà phê nhân xanh và 24 tấn cà phê chế biến theo đơn đặt hàng trong nước, đồng thời xuất khẩu sang Hàn Quốc và Nhật Bản. Doanh thu sau khi trừ chi phí đạt hơn 2 tỷ đồng.

HTX AraTay Coffee liên kết với hơn 100 hộ dân, phát triển vùng nguyên liệu và chế biến nhiều dòng sản phẩm cà phê phục vụ thị trường trong nước, xuất khẩu. Ảnh: A Sơn.

Việc hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ không chỉ tạo đầu ra cho nông sản mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quy trình canh tác, chất lượng sản phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây cũng là hướng đi Mường Chanh đang tập trung thực hiện nhằm nâng cao sức cạnh tranh của cà phê địa phương.

Đặc biệt, Mường Chanh là một trong hai xã điểm của tỉnh Sơn La được lựa chọn thí điểm mô hình sản xuất cà phê đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Theo mô hình, địa phương được hỗ trợ rà soát diện tích cà phê, xây dựng và quản lý dữ liệu số vùng trồng, xác định những khu vực đáp ứng tiêu chí và những khu vực có nguy cơ, đồng thời triển khai truy xuất nguồn gốc phục vụ tiêu thụ, xuất khẩu.

Cùng với việc hoàn thiện dữ liệu vùng trồng, xã tiếp tục rà soát hồ sơ đất đai, xác định rõ ranh giới khu vực sản xuất, kiểm soát nguy cơ vi phạm đất lâm nghiệp, hướng tới đáp ứng yêu cầu không gây mất rừng sau năm 2020. Việc minh bạch thông tin vùng nguyên liệu sẽ góp phần giúp người trồng và các đơn vị liên kết chủ động hơn trước những yêu cầu ngày càng chặt chẽ của thị trường.

Ở cấp hộ, chất lượng vườn cây vẫn là yếu tố quan trọng quyết định năng suất và hiệu quả kinh tế. Cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã thường xuyên bám cơ sở, hướng dẫn người dân chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và sử dụng phân bón phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng quả cà phê ngay từ khâu sản xuất.

Mường Chanh đẩy mạnh quản lý dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc cà phê, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường và hướng tới phát triển bền vững. Ảnh: A Sơn.

Từ kinh nghiệm sản xuất được tích lũy qua nhiều năm, người dân Mường Chanh đang từng bước thay đổi cách canh tác, chú trọng chất lượng và tính bền vững. Cùng với sự đồng hành của chính quyền, hợp tác xã và cán bộ kỹ thuật, những triền đồi cà phê không chỉ mang lại nguồn thu ổn định mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị nông sản, phát triển thị trường và cải thiện đời sống người dân vùng quê cách mạng.